مدیریت آب،ضرورت حیاتی سیستان و بلوچستان

مدیریت آب،ضرورت حیاتی سیستان و بلوچستان خراسان - مورخ دوشنبه 1387/10/30 شماره انتشار 17182 علی اکبر رهدار-مدیریت و برنامه ریزی مناسب و اصولی برای استفاده بهینه از منابع آبی یکی از ضرورت های اصلی و قابل توجه مناطق کویری و خشک از جمله سیستان و بلوچستان به شمار می آید و در شرایطی که مدیریت توزیع و مصرف آب در این مناطق از گذشته های دور تاکنون فقط بر پایه روش های سنتی و حتی کهنه مبتنی بوده است و تغییر قابل قبولی در شکل و محتوای آن طی سال های اخیر صورت نگرفته است،این روزها نیاز اساسی مدیریت استفاده بهینه آب،بیش از پیش احساس می شود.همان موضوعی که در استانی مثل سیستان و بلوچستان که تولیدات کشاورزی آن هم چنان بر روش های سنتی مبتنی است، کمتر به چشم می آید و با وجود این که در سال های اخیر تلاش هایی برای مکانیزه شدن مدیریت آب در این استان صورت گرفته است با این حال همچنان بیشتر مزارع و باغ های این استان با همان روش سنتی و منسوخ غرقابی آبیاری می شود. این در حالی است که سیستان وبلوچستان در حال حاضر با بحران کمبود آب و خشکسالی مواجه است و در صورت تداوم قطعی های آب رودخانه هیرمند که با کامل شدن پروژه احداث سد روی این رودخانه در کشور افغانستان بیشتر هم خواهد شد، خطر نابودی، مزارع کشاورزی شمال این استان را به شدت تهدید می کند.بنابراین در این شرایط مدیریت آب، یکی از مهم ترین ضرورت های مورد نیاز سیستان و بلوچستان محسوب می شود چرا که اقتصاد بیشتر مردم این استان بر پایه کشاورزی مبتنی است و تهدید کشاورزی این منطقه، مشکلات و محرومیت های آن را دوچندان خواهد کرد. در همین راستا رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان وبلوچستان با اشاره به اهمیت مدیریت بهینه آب استان گفت: یکی از مهم ترین و بهترین راهکارهای پیش رو برای استفاده بهینه از منابع آبی استان، روی آوردن به روش های جدید از جمله آبیاری قطره ای و تحت فشار است. به هر شکل میانگین سالانه بارندگی ١٠٣ میلی متری، سیستان و بلوچستان را در زمره استان های خشک کشور قرار داده است. باران های پاییزی و زمستانی در استان به خصوص در جنوب آن در فصل کشت پاییزه، ضرورت دارد تا تدابیر لازم به منظور مدیریت بهینه منابع آبی انجام شود. اگرچه تاکنون ١٣ سد به همراه چاه نیمه های ١، ٢ و ٣ به ظرفیت ٨٨٠ میلیون مترمکعب در این استان ساخته شده است و بر اساس اعلام سازمان آب منطقه ای سیستان وبلوچستان ٧ سد با ظرفیت یک میلیارد و ٢٠٠ میلیون مترمکعب نیز در حال احداث است که ظرفیت مهار آب های سطحی را به ٢ میلیارد مترمکعب خواهد رساند با این حال این استان با بحران مدیریت آب مواجه است.سیستان و بلوچستان در گذشته های دور به عنوان انبار غله ایران مطرح بود اما خشکسالی های چند ساله سطح زیر کشت گندم و تولید آن را به کمترین حد ممکن رسانده است. معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان سطح زیر کشت گندم در این استان را تا قبل از خشکسالی ها، ١١٠ هزار هکتار اعلام کرد و گفت: از این میزان ۶٠ تا ٧٠ درصد آن در منطقه سیستان و بقیه در منطقه بلوچستان کشت می شد. «خیاطی» سطح زیر کشت گندم استان را در حال حاضر ۴۵ هزار هکتار اعلام کرد. این در شرایطی است که ۶٠ تا ٧٠ درصد سطح زیر کشت گندم مربوط به شمال است و حدود ٧٠ درصد گندم تولیدی نیز در این منطقه صورت می گیرد و آب این منطقه نیز از شریان حیاتی رودخانه هیرمند تامین می شود. بنابراین قطعی های دنباله دار آب این رودخانه به شدت کشاورزی این استان را تحت تاثیر قرار داده است.آب رودخانه هیرمند از کوه های بابا و هندوکش افغانستان سرچشمه می گیرد که پس از طی حدود ١٢٠٠ کیلومتر به منطقه سیستان در دریاچه هامون می ریزد و کمی بارندگی ها و نبود دولت قانونمند در کشور افغانستان باعث شده است تا مفاد معاهدات انجام شده در مورد حق آبه منطقه سیستان از این رودخانه نادیده گرفته شود و ورودی آب از هیرمند به دشت سیستان به کمترین حد خود رسد و حتی گاهی قطع شود. تکرار و تداوم این موضوع زنگ خطر را برای کشاورزان این منطقه به صدا درآورده است و ضرورت مدیریت آب را حیاتی تر از گذشته کرده که یکی از این راه ها استفاده از آبیاری به روش قطره ای و تحت فشار است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان آبیاری به روش قطره ای را در استان های کویری و کم آب مفید اعلام کرد و گفت: این نوع آبیاری های مکانیزه، افزایش ٢ برابری سطح زیرکشت و رشد ٣٠ درصد تولید را در پی دارد. «نیک بخت» افزود: استفاده بهینه از منابع آبی، جلوگیری از هدررفتن آب، افزایش بازده تولید و آبیاری، بی نیازی به تسطیح زمین و توزیع یکنواخت کود، از مهم ترین مزایای آبیاری قطره ای و تحت فشار است. وی اظهار داشت: این روش از سال ۶٨ آغاز و تاکنون ١۶٩ میلیارد و ١٨١ میلیون ریال از اعتبارات سفر مقام معظم رهبری، ریاست جمهوری و اعتبارات خشکسالی در این زمینه هزینه شده است.یکی از کارشناسان کشاورزی استان نیز گفت: در زمان های ترسالی و پرآبی استان که آب به وسیله رودخانه ها و کانال ها به مزارع انتقال داده می شود، در حدود ١٠ درصد از این آب به مزارع می رسد و مفید واقع می شود و بقیه آن به طرق مختلف هدر می رود بنابراین در صورت استفاده از آبیاری قطره ای و تحت فشار، ٩٠ درصد آب هدر رفته نیز مفید واقع می شود.«سرگزی» یکی از باغ داران منطقه شیب آب زابل که در زمینه کاشت، داشت و برداشت انگور به ویژه نوع یاقوتی به عنوان رقمی که اولین بار در این استان به بازار مصرف عرضه می شود گفت: در آبیاری قطره ای، آب به موقع نیاز در دسترس است چرا که در دیگر روش های آبیاری گاهی مواقع که به آب نیاز داریم، آب نیست و در برخی زمان ها که نیاز نداریم آب وجود دارد! وی ادامه داد: ممکن است در زمان هایی که نباید درخت و محصول آبیاری شود! از بیم این که مبادا بعدا آبی نباشد مجبور می شویم آن را آبیاری کنیم که این نوع آبیاری قطعا مفید نخواهد بود.کمبود منابع آبی در سیستان و بلوچستان با توجه به تامین بخشی از نیاز آب از خارج از کشور و بارندگی بالا در جنوب استان در فصل تابستان که معمولا سیلاب های بزرگی را شکل می دهد و هدرروی حدود ٩٠ درصد بارندگی ها و از دسترس خارج شدن این سیلاب ها، به عنوان یکی از چالش های مهم فراروی توسعه استان همواره خودنمایی می کند. بنابراین به نظر می رسد برای راه اندازی سیستم آبیاری تحت فشار و قطره ای در استان باید تسهیلات ویژه ای به کشاورزان، باغ داران و سرمایه گذاران بخش کشاورزی تعلق گیرد و با اجرای طرح های آبخیزداری و احداث سدهای جدید می توان ظرفیت ذخیره و نگهداری آب را در این استان خشک بالا برد. به این شکل با توجه به بحث خودکفایی ملی در تولید محصولات اساسی مثل گندم می توان زمینه حرکت روبه رشد کشور را برای خودباوری در تولیدات ایجاد کرد و با برنامه ریزی مناسب و با استفاده از ابزار و فناوری افزایش تولید را تا حد ٩۵ درصد بالا برد و با توسعه و پیشبرد مدیریت آب سیستان و بلوچستان را که تاکنون بیشتر بر پایه دام داری و کشاورزی مبتنی بوده است رونق بیشتری داد. این درحالی است که گندم، غذای اصلی مردم این استان است و در سیستان و بلوچستان با سرانه مصرف ١٨٠ کیلو گندم حدود ٢۵ کیلو از سرانه مصرف کشوری بیشتر است.درحال حاضر منطقه سیستان به علت نبود بارندگی و ورود آب از رودخانه هیرمند به جز اندک آب حاصل از چاه نیمه ها و چاه های عمیق یا استفاده از آبیاری قطره ای و گل خانه ای، کشت محصولی نداشته است.

/ 0 نظر / 21 بازدید